न्युजिल्याण्ड र जनवादी गणतन्त्र चीनबीच सन् २००८ मा हस्ताक्षर गरिएको स्वतन्त्र व्यापार सम्झौता दुवै देशबीचको आर्थिक सम्बन्धको महत्वपूर्ण मोडका रूपमा लिइन्छ। न्युजिल्याण्ड र चीनबीच स्वतन्त्र व्यापार सम्झौता आजभन्दा करिब १८ वर्षअघि, सन् २००८ अप्रिलमा सम्पन्न भएको थियो।
बेइजिङमा ७ अप्रिल २००८ मा हस्ताक्षर गरिएको यो सम्झौता चीनले कुनै विकसित राष्ट्रसँग गरेको पहिलो स्वतन्त्र व्यापार सम्झौता हो भने न्युजिल्याण्डका लागि सन् १९८३ को अष्ट्रेलियासँगको “नजिकको आर्थिक सम्बन्ध” सम्झौतापछिको सबैभन्दा ठूलो व्यापार सम्झौता मानिन्छ। करिब तीन वर्षसम्म चलेको वार्ताका १५ चरणपछि यो सम्झौता सम्पन्न भएको थियो र न्युजिल्याण्डको संसदबाट अनुमोदन भएपछि १ अक्टोबर २००८ देखि कार्यान्वयनमा आएको थियो। सम्झौताका प्रावधानहरू क्रमिक रूपमा लागू हुँदै सन् २०१९ सम्म पूर्ण रूपमा कार्यान्वयनमा पुगे।
यस सम्झौताअन्तर्गत प्रारम्भमै चीनबाट न्युजिल्याण्डमा आउने ३७ प्रतिशत वस्तु र न्युजिल्याण्डबाट चीन जाने ३५ प्रतिशत वस्तुमा भन्सार शुल्क हटाइएको थियो। पछि सन् २०१६ सम्म चीनका सबै निर्यात वस्तुमा न्युजिल्याण्डले शुल्क हटायो भने सन् २०१९ सम्म न्युजिल्याण्डका ९६ प्रतिशत निर्यात वस्तु चीनमा करमुक्त भएका छन्। यसले दुबै देशबीचको व्यापार, लगानी तथा सेवा क्षेत्रमा उल्लेखनीय वृद्धि गराएको छ।
सम्झौताले विशेष दक्ष जनशक्ति आदान–प्रदानलाई पनि सहज बनाएको छ। यसअन्तर्गत चीनबाट अधिकतम तीन वर्षसम्मका लागि करिब १८०० दक्ष कामदार न्युजिल्याण्ड आउन पाउने व्यवस्था गरिएको छ, यद्यपि यो निश्चित पेशामा सीमित छ। साथै, परम्परागत चिनियाँ औषधि विशेषज्ञ, चिनियाँ भान्से र म्यान्डारिन भाषा सहयोगीका लागि छुट्टै कोटा तोकिएको छ। त्यस्तै, न्युजिल्याण्डले प्रत्येक वर्ष १००० चिनियाँ युवालाई एक वर्षसम्म काम र भ्रमण गर्न सक्ने कार्य–अवकाश कार्यक्रम पनि सञ्चालन गरेको छ। दुवै देशले व्यापार भिसा प्रक्रियालाई पनि थप सहज बनाउने सहमति गरेका छन्।
सम्झौताको सुरुआती चरणमा न्युजिल्याण्डका दुग्ध उद्योग र समुद्री उद्योगले यसलाई स्वागत गरेका थिए भने केही उद्योगहरूले सस्तो चिनियाँ वस्तुसँग प्रतिस्पर्धा बढ्ने चिन्ता व्यक्त गरेका थिए। श्रमिक संगठनहरूले विदेशी कामदारको शोषण हुन सक्ने भन्दै विरोध गरेका थिए। राजनीतिक रूपमा पनि प्रमुख दलहरूले समर्थन गरे पनि हरित दल, माओरी दल तथा न्युजिल्याण्ड फर्स्टले यसको विरोध गरेका थिए। त्यतिबेला जनमत पनि विभाजित देखिएको थियो।
पछि सन् २०१४ मा दुवै देशले सम्झौतालाई स्तरोन्नति गर्ने घोषणा गरेका थिए। थप वार्तापछि सन् २०१९ मा स्तरोन्नति प्रक्रिया सम्पन्न भई सन् २०२० मा नयाँ प्रोटोकलमा हस्ताक्षर गरियो। यसअन्तर्गत चीनतर्फ निर्यात सहज बनाउने, वातावरणीय मापदण्डमा सुधार गर्ने तथा काठ, कागज लगायतका क्षेत्रमा न्युजिल्याण्डलाई विशेष पहुँच दिने प्रावधान समावेश गरिएको छ। बदला स्वरूप न्युजिल्याण्डले चिनियाँ पर्यटक मार्गदर्शक र भाषा शिक्षकका लागि भिसा नियम केही खुकुलो बनाएको छ।
स्तरोन्नति पछिको महत्वपूर्ण उपलब्धिका रूपमा सन् २०२४ जनवरी १ देखि चीनले न्युजिल्याण्डबाट आयात हुने सबै दुग्धजन्य वस्तुमा भन्सार शुल्क पूर्ण रूपमा हटाएको छ। यस कदमले न्युजिल्याण्डको अर्थतन्त्रमा ठूलो लाभ पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ र यसबाट वार्षिक करोडौँ डलर बराबरको आम्दानी थपिने अनुमान गरिएको छ।
