न्युजिल्याण्डकी पूर्व प्रधानमन्त्री हेलेन क्लार्कले इरानसँगको बढ्दो तनाव र मध्यपूर्वको अस्थिर अवस्थालाई समाधान गर्न कूटनीति नै एकमात्र यथार्थवादी मार्ग भएको बताएकी छन्। उनले इराक र लिबियामा भएको पश्चिमी हस्तक्षेपको उदाहरण दिँदै बाह्य हस्तक्षेपमार्फत शासन परिवर्तनको प्रयासले सकारात्मक परिणाम नदिएको टिप्पणी गरिन्।
टेलिभिजन कार्यक्रम Q+A मा बोल्दै क्लार्कले सन् २०१५ मा भएको आणविक सम्झौताले इरानसँगको कूटनीतिक प्रयास सफल भएको स्मरण गराइन्। तर त्यसपछि अमेरिकामा प्रशासन परिवर्तन भएसँगै उक्त सम्झौता कमजोर बनेको र इरानसँगको सम्बन्ध सुधार हुने सम्भावना पनि समाप्त भएको उनको भनाइ थियो।
“कूटनीति सन् २०१५ मा सफल भएको थियो। तर अमेरिकामा प्रशासन परिवर्तन भएपछि त्यो सम्झौता प्रभावहीन बनाइयो र इरानको क्रमिक परिवर्तनको सम्भावना हरायो,” क्लार्कले भनिन्।
उनले कुनै पनि देशको आन्तरिक राजनीतिक समस्या समाधानका लागि बाह्य हस्तक्षेप भरपर्दो उपाय नहुने उल्लेख गर्दै इरानमाथिको प्रतिबन्ध हटाएर उसलाई अन्तर्राष्ट्रिय समुदायसँग जोड्ने प्रयास बढी प्रभावकारी हुन सक्ने बताइन्।
इरानको वर्तमान शासनको व्यवहार परिवर्तन गर्न सकिन्छ कि सकिँदैन भन्ने प्रश्नमा क्लार्कले इराक र लिबियाको उदाहरण प्रस्तुत गरिन्। “शासन परिवर्तनका परिणाम हेर्ने हो भने इराकको पछिल्लो दुई दशकको अवस्था निकै दुःखद छ, लिबियाको अवस्था पनि त्यस्तै छ। आधुनिक इतिहासमा यस्ता हस्तक्षेपहरूले सकारात्मक परिणाम दिएका उदाहरण निकै कम छन्,” उनले भनिन्।
मध्यपूर्वको पछिल्लो तनावबारे बोल्दै क्लार्कले अमेरिका युद्धविराम सफल बनाउन इच्छुक रहेको बताइन्। तर इजरायलले लिने आगामी कदमलाई उनले ‘अनिश्चित कारक’ अर्थात् वाइल्ड कार्ड का रूपमा चित्रण गरिन्।
उनको टिप्पणी त्यतिबेला आएको हो जब इरानले इजरायलको निरन्तर आक्रमणको विरोधमा विश्वकै महत्वपूर्ण तेल मार्गमध्ये एक मानिने होर्मुज जलडमरूमध्य बन्द गर्ने घोषणा गरेको छ। यद्यपि त्यसैबीच इरानी वार्ताकारहरू संयुक्त राज्य अमेरिकासँग प्राविधिक स्तरको वार्ताका लागि स्विट्जरल्याण्ड पुगेका छन्।
उता लेबनानमा इजरायली हवाई आक्रमण जारी रहेको छ। दक्षिणी लेबनानमा शनिबार भएका आक्रमणमा दुई बालबालिकासहित कम्तीमा १६ जनाको मृत्यु भएको स्थानीय अधिकारीहरूले बताएका छन्। युद्धविरामको चर्चा भइरहेका बेला पनि हिंसा जारी रहनुले क्षेत्रीय शान्ति प्रक्रियामा थप चुनौती थपिएको विश्लेषण गरिएको छ।
लेबनानको स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार इजरायल र हिज्बुल्लाहबीचको पछिल्लो द्वन्द्वमा हालसम्म ४,००० भन्दा बढी मानिसको ज्यान गइसकेको छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार मध्यपूर्वमा बढ्दो तनावले विश्व ऊर्जा बजार, अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार तथा सुरक्षा अवस्थामाथि व्यापक प्रभाव पार्न सक्ने चिन्ता बढेको छ। यस्तो अवस्थामा हेलेन क्लार्कको कूटनीतिमार्फत समाधान खोज्नुपर्ने सुझावले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा थप बहस सिर्जना गरेको छ।
