मोबाइलमै ड्राइभर लाइसेन्स: न्युजिल्याण्डको नयाँ डिजिटल प्रणालीमा के छन् विशेषता?

अब न्युजिल्याण्डका चालकहरूले आफ्नो ड्राइभर लाइसेन्स कार्ड बोक्नुपर्ने बाध्यता नहुन सक्छ। सरकारले डिजिटल ड्राइभर लाइसेन्स प्रणाली लागू गर्ने तयारी अघि बढाएको छ, जसअन्तर्गत मोबाइल फोनमै सुरक्षित रूपमा लाइसेन्स राख्न र आवश्यक पर्दा प्रयोग गर्न सकिनेछ।

सरकारले यसअघि ड्राइभर लाइसेन्सको कानुनी परिभाषा परिवर्तन गर्ने विधेयक पारित गरिसकेको छ। अहिले न्युजिल्याण्ड ट्रान्सपोर्ट एजेन्सी (NZTA) ले सार्वजनिक परामर्शका लागि प्रस्ताव सार्वजनिक गर्दै डिजिटल लाइसेन्स प्रणाली कसरी सञ्चालन हुनेछ भन्ने प्रारम्भिक खाका प्रस्तुत गरेको हो।

मोबाइलमै रहने डिजिटल लाइसेन्स

नयाँ प्रणाली लागू भएपछि चालकहरूले आफ्नो डिजिटल ड्राइभर लाइसेन्स Apple Wallet वा Google Wallet जस्ता डिजिटल वालेटमा सुरक्षित रूपमा राख्न सक्नेछन्। यसलाई इन्टरनेट नहुँदा पनि प्रयोग गर्न सकिनेछ। डिजिटल लाइसेन्समा हालको भौतिक कार्डमा हुने सबै विवरण रहनेछन् भने थप सुरक्षा सुविधा पनि समावेश गरिनेछ।

कहाँ-कहाँ प्रयोग गर्न सकिन्छ?

डिजिटल ड्राइभर लाइसेन्स केवल सवारी चलाउँदा मात्र होइन, विभिन्न सेवामा परिचय प्रमाणका रूपमा पनि प्रयोग गर्न सकिनेछ। उदाहरणका लागि:

• प्रहरीले लाइसेन्स जाँच गर्दा
• मदिरा वा उमेर सीमा भएका वस्तु खरिद गर्दा
• सरकारी तथा अनलाइन सेवामा परिचय प्रमाणित गर्दा

भविष्यमा यसलाई सरकारी निकाय, निजी व्यवसाय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पनि स्वीकार गरिने अपेक्षा गरिएको छ। पहिलो चरणमा अष्ट्रेलियाले यसलाई मान्यता दिने सम्भावना रहेको NZTA ले जनाएको छ।

कसरी प्राप्त गर्ने?

डिजिटल लाइसेन्स बनाउन चालकले आफ्नो भौतिक ड्राइभर लाइसेन्स स्क्यान गर्नुपर्नेछ र अनुहार पहिचान (Face Verification) प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्नेछ।

त्यसपछि NZTA को ड्राइभर लाइसेन्स दर्ता प्रणालीसँग विवरण मिलाएर सबै जानकारी सही पुष्टि भएमा सुरक्षित डिजिटल प्रमाण (Secure Token) प्रयोगकर्ताको मोबाइल वालेटमा उपलब्ध गराइनेछ।

प्रहरीले कसरी जाँच गर्ने?

प्रहरीले लाइसेन्स जाँच गर्दा चालकले आफ्नो मोबाइलमा रहेको डिजिटल लाइसेन्स खोल्नुपर्नेछ।

मोबाइल प्रहरीलाई दिनुपर्ने छैन। QR कोड वा सम्पर्कविहीन (Contactless) प्रविधिमार्फत लाइसेन्सको वैधता पुष्टि गरिनेछ।

स्क्रिनसट, फोटो वा सुरक्षित गरिएको प्रतिलाई भने वैध लाइसेन्सका रूपमा स्वीकार गरिने छैन।

गोपनीयतामा विशेष जोड

NZTA का अनुसार डिजिटल लाइसेन्समा प्रयोगकर्ताको व्यक्तिगत जानकारी सुरक्षित राख्न PIN, Face ID, Fingerprint Authentication र Encryption जस्ता आधुनिक सुरक्षा प्रविधि प्रयोग गरिनेछ।

यस प्रणालीको अर्को विशेषता भनेको Selective Sharing हो। अर्थात्, आवश्यक परेको जानकारी मात्र देखाउन सकिनेछ। उदाहरणका लागि, उमेर पुष्टि गर्न पूरा जन्ममिति देखाउनुपर्ने छैन।

NZTA ले प्रणाली पूर्ण रूपमा लागू गर्नुअघि गोपनीयता तथा सुरक्षा जोखिमको विस्तृत अध्ययन (Privacy Impact Assessment) गरिरहेको जनाएको छ। यसका लागि Privacy Commissioner सँग पनि सहकार्य भइरहेको छ।

WoF र Rego पनि डिजिटल हुने

डिजिटल ड्राइभर लाइसेन्ससँगै भविष्यमा WoF (Warrant of Fitness) र Rego (Vehicle Registration) पनि डिजिटल रूपमा प्रयोग गर्न सकिने प्रस्ताव गरिएको छ।

यसपछि गाडीको सिसामा WoF वा Rego को स्टिकर टाँस्नुपर्ने बाध्यता हट्न सक्नेछ। प्रहरी तथा सम्बन्धित निकायले गाडीको नम्बर प्लेट प्रणालीमा प्रविष्ट गरेर सिधै गाडीको कानुनी अवस्था जाँच गर्न सक्नेछन्।

अहिले नै लागू हुँदैन

हाल सार्वजनिक सुझाव संकलन भइरहेको भएकाले यो प्रणाली तत्काल लागू हुने छैन। प्राप्त सुझावका आधारमा अन्तिम नियमावली तयार पारेर चरणबद्ध रूपमा डिजिटल ड्राइभर लाइसेन्स लागू गरिने NZTA ले जनाएको छ।

डिजिटल प्रणाली लागू भएपछि चालकहरूले कार्ड बोक्ने झन्झटबाट मुक्ति पाउने, व्यक्तिगत जानकारीमा थप नियन्त्रण कायम हुने तथा नक्कली लाइसेन्स प्रयोगको जोखिम घट्ने विश्वास गरिएको छ।