राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले वरिष्ठ नेता बालेन्द्र साहलाई फागुन २१ पछिको प्रधानमन्त्रीका रूपमा अगाडि सार्दै निर्वाचन अभियान सुरु गरेको छ।काठमाडौं महानगरपालिकाका पूर्वमेयर साह प्रधानमन्त्री बन्ने लक्ष्यसहित जोखिम उठाएर झापा–५ बाट चुनाव लड्ने तयारीमा छन्। तीनपटक प्रधानमन्त्री भइसकेका एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीको क्षेत्रमै पुगेर बालेन्द्रले जित निकाल्ने रणनीति बनाइरहेका छन्।
तर, एमालेको सुदृढ संगठन र ओलीले वर्षौँदेखि गरेको विकास कार्यका कारण बालेनका लागि चुनाव जित्नु चुनौतीपूर्ण देखिन्छ। त्यसैबीच, बालेनको सचिवालय भने झापा–५ बाट सहज रूपमा जित सुनिश्चित हुने दाबी गरिरहेको छ। यस क्षेत्रमा रास्वपा र राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीबीच सहकार्यको प्रक्रिया पनि अघि बढिरहेको छ।
यसैगरी, नेपाली कांग्रेसले सभापति गगनकुमार थापालाई सर्लाही–४ बाट उम्मेदवार बनाएको छ। कांग्रेसका तर्फबाट थापा प्रधानमन्त्रीका सम्भावित दाबेदारका रूपमा पनि अघि सारिएका छन्।
शुक्रबार सम्पन्न कांग्रेस केन्द्रीय कार्यसमिति बैठकले थापालाई औपचारिक रूपमा प्रधानमन्त्रीको उम्मेदवार घोषणा गरेको हो। यस निर्णयपछि महामन्त्री प्रदीप पौडेलले कांग्रेस समर्थक र आम मतदाताबीच ठूलो प्रभाव परेको बताएका छन्।
रास्वपाले युवा पुस्ताका प्रतिनिधि साहलाई प्रधानमन्त्रीका रूपमा अघि सारेको बेला, विशेष महाधिवेशनबाट निर्वाचित थापालाई कांग्रेसले अगाडि ल्याउनु रणनीतिक कदम भएको विश्लेषण गरिन्छ।
जेन–जी आन्दोलनपछि युवामाझ नयाँ नेतृत्वको माग बढिरहेको अवस्थामा, परम्परागत कांग्रेस र २०७९ पछि उदाएको रास्वपाको यस अभ्यासले मतदातालाई गगन र बालेनमध्ये कसलाई प्रधानमन्त्री बनाउने भन्ने अन्योलमा पारेको छ।
लोकतन्त्रका लागि संघर्ष गरेका गगनलाई सक्षम प्रधानमन्त्री उम्मेदवार मान्नेहरू एकातिर छन् भने जेन–जी आन्दोलनपछि उदाएका बालेन्द्रप्रति पनि नयाँ पुस्ताको आकर्षण बढ्दो छ। यद्यपि, प्रधानमन्त्री बन्न दुवै नेताले आफ्नो निर्वाचन जित्दै पार्टीलाई बहुमत दिलाउनुपर्ने अवस्था छ। यसले पुरानो कांग्रेसप्रति भरोसा गर्ने कि नयाँ रास्वपा रोज्ने भन्ने प्रश्न मतदातामाझ खुला छ।
गगनप्रति नवपुस्ताको भरोसा
सर्लाही–४ बाट उम्मेदवार रहेका थापाका लागि पनि निर्वाचन सजिलो देखिँदैन। यस क्षेत्रमा हालै रास्वपामा प्रवेश गरेका डा. अमरेशकुमार सिंहको प्रभाव बलियो रहेको स्थानीयहरूको बुझाइ छ। उनी लामो समयदेखि चुनाव जित्दै आएका र मधेसी समुदायका भावना बुझ्ने नेताका रूपमा चिनिन्छन्।
यसपटक पूर्वकांग्रेस र वर्तमान कांग्रेस नेतृत्वबीचको प्रतिस्पर्धाले सर्लाही–४ का मतदाता अन्योलमा परेको स्थानीय डोमलाल राजवंशी बताउँछन्। धेरै मतदाता अमरेशको पक्षमा रहे पनि गगनको उम्मेदवारीले नयाँ तरङ्ग ल्याएको उनको भनाइ छ।
राजवंशीका अनुसार गगन युवामाझ लोकप्रिय र जनविश्वास प्राप्त नेता हुन्। हाल सर्लाही–४ मा गगनको पक्षमा पनि सकारात्मक वातावरण देखिएको उनी बताउँछन्।
‘कांग्रेसका पुराना र नयाँ मतदाता गगनतर्फ आकर्षित देखिए पनि अन्य मतदाता अझै दोधारमा छन्,’ डोमलाल भन्छन्, ‘घण्टी चिह्नप्रति लहर देखिए पनि कांग्रेसलाई सुधार र मजबुत बनाएको कारण गगनप्रति पनि उत्तिकै समर्थन छ।’
यद्यपि, २०७९ को निर्वाचनमा बलियो संगठन हुँदाहुँदै पनि कांग्रेसले हार बेहोरेको थियो र डा. अमरेश सिंह स्वतन्त्र उम्मेदवारका रूपमा विजयी भएका थिए। त्यसबेला कांग्रेसका केही मत पनि अमरेशतर्फ गएको थियो।
अमरेशसँगको पहिचान र लोकप्रियताका कारण गगनले कडा प्रतिस्पर्धाका बाबजुद जित निकाल्न सक्ने सम्भावना रहेको डोमलालको भनाइ छ। दुवै परिचित उम्मेदवार भएकाले मतदाता कसलाई रोज्ने भन्ने निर्णयमा अलमलमा छन्। गगनको भिजन र अमरेशको स्थानीय पकडबीचको प्रतिस्पर्धाले क्षेत्रको राजनीति तातिएको छ।
सर्लाही–४ मा एमालेबाट रविसिंह कुशवाहा, नेकपाबाट डा. रगनिशराय यादव र जसपा नेपालबाट रामेश्वर राय उम्मेदवार छन्। यस्तो अवस्थामा गगनले मतदाता कसरी आकर्षित गर्छन् भन्ने प्रश्न खुला छ।
मधेश राजनीतिमा जातीय मुद्दाको प्रभाव रहने भएकाले गगनलाई जित हासिल गर्न थप मेहनत गर्नुपर्ने देखिन्छ। तर, क्षेत्रीय उपसभापति वीरेन्द्र सिंह भने गगनको जितमा कुनै समस्या नरहेको दाबी गर्छन्।
‘हाम्रो जित पक्का छ, अतिरिक्त प्रयासको आवश्यकता छैन,’ सिंह भन्छन्, ‘सभापतिज्यू स्थानीय नभए पनि विकास र समृद्धिको एजेण्डामा सधैँ सक्रिय रहनुभएको छ। दुई परिचित उम्मेदवार एउटै ठाउँमा नउठेको भए राम्रो हुन्थ्यो भन्ने चाहना सबैको छ, तर माहोल हाम्रो पक्षमा छ।’
२०७९ मा अमरेश सिंहले २० हजार १७ मत ल्याएर जित्दा कांग्रेस उम्मेदवार नगेन्द्रकुमार रायले १८ हजार २५३ मत प्राप्त गरेका थिए। सिंहले १ हजार ७६४ मतान्तरले जित हात पारेका थिए।
त्यसबेला स्वतन्त्र उम्मेदवार मधुमाला यादवले १४ हजार ६२२ र जसपा नेपालका राकेश मिश्रले ५ हजार ८१३ मत ल्याएका थिए। यसपटक स्वतन्त्र मत गगनतर्फ आउने सिंहको अनुमान छ।
०७९ मा बहुजन एकता पार्टीका राजा राम पासवानले १ हजार १५८, जनमतका रामबाबु रायले ३ हजार ४२९ र रास्वपाका धिरज ठाकुरले ३०६ मत पाएका थिए।
यहाँ एमालेको प्रभाव कमजोर देखिएको छ। समानुपातिकतर्फ एमालेले ९ हजार ४७१ मत मात्रै ल्याएको थियो। २०७९ मा एमालेले जसपा नेपाललाई सहयोग गरेको थियो, जबकि समानुपातिकमा कांग्रेस पहिलो शक्ति बनेको थियो।
बहुजन एकता पार्टीले ५ हजार ४४४, जसपा नेपालले ५ हजार १५२, लोसपाले ३ हजार ६७३ र रास्वपाले १ हजार १९९ मत ल्याएका थिए। कांग्रेसका नेता र समर्थकले इमान्दारीपूर्वक मतदान गरे गगनको जित सुनिश्चित हुने स्थानीयको भनाइ छ।
तर, रास्वपा नेता अमरेश भने यसमा सहमत छैनन्। उनी गगन स्थानीय नभएको र अवसरवादी भएकाले स्थानीयले नचिन्ने दाबी गर्छन्। ‘गगनले सर्लाही–४ का लागि के योगदान गरेका छन्?’ भन्दै उनी गगनलाई रोज्ने आँकलनलाई निरर्थक ठान्छन्।
बालेनका लागि पनि चुनौती, राप्रपाको साथ भए सहज
गगनजस्तै बालेन पनि झापा–५ का बाहिरी उम्मेदवार हुन्। युवामाझ लोकप्रिय भए पनि काम र स्पष्ट भिजन नदेखिएकाले बालेनको पक्षमा मतदाता सहजै नउर्लिने एमालेको दाबी छ।
झापा एमाले अध्यक्ष प्रेम गिरीका अनुसार बालेनका गतिविधिले स्थानीय भावना प्रभावित भएकाले एमालेले त्यसविरुद्ध संगठन परिचालन गरिरहेको छ।
सचिवालयका अनुसार बालेनले भित्रभित्रै समर्थक परिचालन गर्दै झापा–५ मा माहोल बनाइरहेका छन्। रास्वपाले ‘पुरानालाई होइन, नयाँलाई अवसर’ भन्ने नारासहित युवामाझ लोकप्रिय बालेनलाई ओलीविरुद्ध बलियो बनाउने दाबी गरेको छ।
सचिव शम्भु सुस्केराका अनुसार झापा–५ बाट जितेपछि बालेन प्रधानमन्त्री बन्ने विषयमा कुनै अन्योल छैन। ‘जेन–जी आन्दोलनमा भएको घटनापछि जिम्मेवारलाई जनताले जिताएर पठाउँदैनन्,’ उनी भन्छन्, ‘झापाबाट जाने राजनीतिक सन्देश स्पष्ट हुनेछ र बालेन तथा रास्वपा हार्ने सम्भावना छैन।’
राप्रपाले बालेन वा ओलीमध्ये कसैलाई समर्थन गरे जित निर्णायक हुने देखिए पनि अध्यक्ष लिङ्देनले त्यसको सम्भावना कमजोर भएको बताएका छन्।
२०७९ को स्थानीय तह निर्वाचनमा झापा–५ मा एमालेको मत ४१ हजार ६१९ थियो भने कांग्रेसले २२ हजार २२ मत पाएको थियो। माओवादी केन्द्रको मत १० हजार ७७८ थियो।
राप्रपाले ८ हजार ३५३ र एकीकृत समाजवादीले १ हजार ९८८ मत ल्याएका थिए।
दमक नगरपालिकामा राप्रपाका राम थापाले कांग्रेस–माओवादी गठबन्धनको साथमा जित हासिल गरेका थिए। तर प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा समीकरण उल्टिँदा एमाले–राप्रपा मिलेर कांग्रेस–माओवादीलाई पछि पारे।
ओली २०४८ सालदेखि झापा–५ बाट चुनाव लड्दै आएका छन्। ०६४ मा माओवादी लहरका बेला उनी पराजित भए पनि २०७९ मा ५२ हजार ३१९ मत ल्याएर कांग्रेस उम्मेदवारलाई हराए।
त्यसबेला ओलीविरुद्ध खुलेर लेख्ने युग पाठकले ०७९ मा झापा–५ बाट उम्मेदवारी दिए पनि हजार मतसमेत कटाउन सकेनन्।
रास्वपाका सुरेशकुमार पोखरेलले ११ हजार ७४८ मत ल्याएका थिए। समानुपातिकमा एमालेले ३५ हजार ८७ र रास्वपाले १८ हजार २०५ मत पाएको थियो। कांग्रेस तेस्रो स्थानमा रहँदै १६ हजार ८५९ मतमा सीमित भयो।
निर्वाचन अधिकृतका अनुसार हाल झापा–५ मा १ लाख ६३ हजार ३७९ मतदाता छन्, जुन ०७९ पछि १० हजारले बढेको हो।
०७४ मा यहाँ १ लाख ३७ हजार ५४१ मतदाता थिए, जसमा ओलीले ५७ हजार १३९ मत पाएका थिए।
०७९ मा पाँच दलीय गठबन्धन बने पनि ओलीलाई परास्त गर्न सकेन। यसपटक पनि राप्रपासँग सहकार्यको संकेत ओलीले दिएका छन्।
तर, राप्रपा अध्यक्ष लिङ्देनले यसपटक कुनै गठबन्धन नगर्ने स्पष्ट पारेका छन्। ‘हामी जनतासँग मात्रै गठबन्धन गर्छौं,’ भन्दै आएका प्रस्ताव अस्वीकार गरिएको उनको भनाइ छ।
