न्युजिल्याण्डमा बसेर यहाँको स्थिर र परिपक्व लोकतान्त्रिक अभ्यासलाई नजिकबाट नियाल्दा नेपालतर्फ फर्केर हेर्दा अहिलेको राजनीतिक वातावरण झन् संवेदनशील देखिन्छ। पछिल्ला दिनहरूमा जेनजी युवाहरूको विरोध प्रदर्शनपछि देशको राजनीतिक तापक्रम बढेको छ। यही पृष्ठभूमिमा अब निर्वाचनको घडी नजिकिएको छ। नेपालको निर्वाचन बिहीबार हुँदैछ, जेनजी पुस्ताको विरोध प्रदर्शनपछि राजनीतिक माहोल झन् तातेको अवस्थामा मतदाता निर्णायक भूमिकामा उत्रँदैछन्। यो केवल चुनावी प्रक्रिया मात्र होइन, युवापुस्ताको असन्तुष्टि र आशाको परीक्षण पनि हो।
न्युजिल्याण्डको निर्वाचन प्रणाली व्यवस्थित, पारदर्शी र विश्वासिलो मानिन्छ। यहाँ मतदाता सुसूचित छन्, मतगणना छिटो र स्पष्ट रूपमा हुन्छ, र परिणाम स्वीकार गर्ने परम्परा बलियो छ। विजयी वा पराजित दल दुवै लोकतन्त्रको सम्मान गर्छन्, र प्रतिपक्षको भूमिका प्रभावकारी रूपमा निर्वाह हुन्छ। प्रचार–प्रसार खुलेर हुन्छ, तर कानून र नियमको स्पष्ट पालन हुन्छ। मतदाताले आफ्नो अधिकार प्रयोग गर्दा डर वा दबाबको सामना गर्नुपर्दैन।
नेपालमा भने अवस्था फरक छ। राजनीतिक दलहरू सत्ताको समीकरणमा अल्झिन सक्छन्, जातीय वा क्षेत्रीय राजनीति अझै चुनावी रणनीति बन्ने गर्छ। चुनावअघि ठूलो भाषण र प्रतिवद्धता सुनाइन्छ, तर परिणामपछि व्यवहारमा परिवर्तन आउँदैन भन्ने जनताको अनुभव छ। हालैको जेन–जेड आन्दोलनले युवा पुस्ताको असन्तोष देखाएको छ, जुन न्युजिल्याण्डमा सहज रूपमा कम देखिन्छ।
निर्वाचन प्रक्रिया पनि फरक छ। न्युजिल्याण्डमा मतदान र मतगणना क्रम स्पष्ट, समयमै र पारदर्शी हुन्छ। नेपालमा भने चुनावी परिणामको प्रतीक्षामा शंका र विवाद उत्पन्न हुने सम्भावना रहन्छ। प्रवासी मतदाताको सहभागिता पनि नेपालमा सीमित छ, जसले लोकतान्त्रिक प्रक्रिया पूर्ण रूपमा समेट्न कठिन बनाउँछ।
त्यसोभए, न्युजिल्याण्डको उदाहरणबाट नेपालले सिक्नुपर्ने मुख्य कुरा स्पष्ट छ—पारदर्शिता, जवाफदेहिता र नियमको पालन। युवा आवाजलाई सम्मान गर्नु, निष्पक्ष मतगणना सुनिश्चित गर्नु, र परिणाम स्वीकार गर्ने परिपाटी विकसित गर्नु अबको आवश्यक कदम हो।
निर्वाचनअघि देखिएको युवा आन्दोलनले एउटा सन्देश प्रस्ट पारेको छ, नयाँ पुस्ता अब मौन बस्ने अवस्थामा छैन। उनीहरू पारदर्शिता, रोजगारी, सुशासन र जवाफदेहिताको माग गरिरहेका छन्। सामाजिक सञ्जालमार्फत संगठित यो पुस्ताले परम्परागत राजनीतिक शैलीप्रति असन्तोष व्यक्त गरेको छ। अब प्रश्न के छ भने, के राजनीतिक दलहरूले यो सन्देशलाई गम्भीरतापूर्वक लिएका छन्?
यसैबीच निर्वाचन आचारसंहिताअनुसार प्रचार–प्रसारको समयसीमा पनि समाप्त हुँदैछ। आज मध्यरातिदेखि मौन अवधि सुरु हुँदैछ, जसपछि कुनै पनि प्रकारको चुनावी प्रचार–प्रसार गर्न पाइने छैन। यो अवधि मतदातालाई शान्त वातावरणमा निर्णय लिन अवसर दिने संवैधानिक व्यवस्था हो। तर मौन अवधि केवल प्रचार रोकिने समय मात्र नभई दलहरूले आत्ममूल्यांकन गर्ने क्षण पनि हुनुपर्छ।
नेपालले विगतमा धेरै राजनीतिक संक्रमण पार गरिसकेको छ। तर अहिलेको अवस्था फरक छ—युवाहरू सचेत छन्, प्रवासी नेपालीहरू चासोका साथ नियालिरहेका छन्, र सामाजिक सञ्जालले सूचना छिटो फैलाइरहेको छ। यसपटकको निर्वाचन परिणामले केवल सत्ताको समीकरण मात्र होइन, राजनीतिक संस्कारको दिशासमेत तय गर्नेछ।
अन्ततः, बिहीबार हुने मतदानले स्पष्ट सन्देश दिनुपर्छ—जनताको मत केवल अंकगणित होइन, विश्वासको अभिव्यक्ति हो। यदि नेतृत्वले युवा आवाजलाई सम्मान गर्दै व्यवहार परिवर्तन गर्न सकेन भने विरोधका स्वर अझ सशक्त बन्नेछन्। तर यदि जनमतलाई गम्भीरतापूर्वक आत्मसात गरियो भने यही निर्वाचन नेपालका लागि नयाँ राजनीतिक अध्यायको सुरुवात बन्न सक्छ।
